Diep in de vruchtbare Harranvlakte in het zuidoosten van Türkiye ligt een cluster van prehistorische sites die onze kennis over de vroegste mens radicaal herschrijven. Het Taş Tepeler-project, dat 12 neolithische opgravingslocaties in de regio Şanlıurfa omvat, viert zijn vijfde verjaardag en presenteert 30 uitzonderlijke nieuwe vondsten die ongeziene inzichten bieden in het leven 12.000 jaar geleden. Daarbovenop zijn recente vondsten in Karahantepe door Archaeology Magazine geselecteerd als een van de ‘Top 10 Discoveries of 2025’, erkend als een van de meest opmerkelijke archeologische doorbraken van het jaar.
Een van de meest opvallende ontdekkingen die tijdens het jubileumevenement in het Karahantepe Visitor Centre werden onthuld, is een menselijke sculptuur uit Sayburç. Het beeld toont een overleden persoon met dichtgenaaide mond en biedt een intrigerende blik op oude dodencultussen en symbolische rituelen.
Uit Göbeklitepe, het UNESCO-Werelderfgoed dat het project verankert, werd een menselijke figuur ontdekt die in een muur was ingewerkt als votiefoffer. Dit vormt een indrukwekkend bewijs van de verfijnde artistieke gevoeligheid van neolithische beeldhouwers. Ook Sefertepe leverde bijzondere inzichten op: twee menselijke gezichten in reliëf, vervaardigd met contrasterende technieken van hoog- en bas-reliëf. Hun opvallende stijl onderscheidt ze van alle andere reliëfs binnen Taş Tepeler. Misschien nog intrigerender is een dubbelzijdige kraal uit zwarte serpentijn, doorboord in het midden en aan beide zijden gegraveerd met expressieve menselijke gezichten, een meesterwerk van neolithisch vakmanschap.
Een regio die alles wat we dachten te weten op zijn kop zet
“Deze nederzettingen openen nieuwe horizonten in de wereldgeschiedenis,” verklaarde Mehmet Nuri Ersoy, de Turkse minister van Cultuur en Toerisme, tijdens het jubileumevenement. En de bewijzen liegen er niet om: al 12 millennia geleden telde Anatolië dichtbevolkte nederzettingen van verschillende schaalgroottes, een sociale complexiteit die veel eerder ontstond dan historici tot nu toe aannamen.
De ambitie is navenant. Minister Ersoy ziet Taş Tepeler uitgroeien tot ‘de neolithische hoofdstad van de wereld’, een uitspraak die wordt ondersteund door een voortdurende stroom ontdekkingen die onze ideeën over de overgang van nomadische jagers-verzamelaars naar vaste gemeenschappen volledig hertekenen.
Hoewel Göbeklitepe wereldwijd bekendheid verwierf, vormt Karahantepe minstens een even intrigerend wetenschappelijk raadsel. Samen met de tien andere sites, Sayburç, Sefertepe, Harbetsuvan, Çakmaktepe, Yenimahalle, Söğüt Tarlası, Mendiktepe, Yoğunburç, Gürcütepe en het recent toegevoegde Ayanlar Höyük, vormen ze een netwerk van prehistorische nederzettingen dat ons dwingt de neolithische periode, een van de minst begrepen tijdvakken van de mensheid, opnieuw te evalueren.
Şanlıurfa: een historische en toeristische parel
Bezoekers van het Taş Tepeler-project combineren hun archeologische ontdekkingstocht vaak met een verkenning van Şanlıurfa, een stad vol geschiedenis en cultuur. Ook bekend als de stad van Abraham, biedt Şanlıurfa een rijkdom aan historische en religieuze bezienswaardigheden, zoals de Balıklı Göl (de heilige visvijver), het Şanlıurfa Kasteel, de levendige bazar en traditionele Ottomaanse architectuur. De stad is een ideale uitvalsbasis om de omliggende neolithische sites te bezoeken, maar ook om de lokale gastronomie, markten en gastvrije bevolking te ontdekken.
Een internationale samenwerking om het verleden te bewaren
Het Taş Tepeler-project gaat veel verder dan archeologie. Het is een grootschalige internationale samenwerking waarin 36 academische instellingen, 15 Turkse en 21 internationale, en 219 onderzoekers tegelijk actief zijn op de 12 sites. Dankzij deze unieke gecoördineerde aanpak ontstaat een veelomvattend beeld van de onderlinge relaties tussen de nederzettingen.
Behoud staat centraal. Onder het programma Legacy for the Future werden onder meer de Leeuwenstructuur en Structuur C in Göbeklitepe volledig gerestaureerd. In Karahantepe is de restauratie van Structuur AD volop aan de gang, samen met een woongebouw in Sayburç.
De infrastructuur groeit mee met de wetenschappelijke ambities. Zo worden momenteel een nieuw bezoekerscentrum in Göbeklitepe en een onderzoekscentrum met opgravingshuis in Karahantepe voltooid. Deze faciliteit zal alle archaeometrische studies van Taş Tepeler centraliseren en zo het onderzoek naar deze wereldveranderende vondsten verder versnellen.
Een blik op de eerste hoofdstukken van de menselijke beschaving
Nu het project zijn zesde jaar ingaat, werpt elke zorgvuldig blootgelegde vondst nieuw licht op de verfijnde samenlevingen die hier bestonden duizenden jaren voordat de piramides, Stonehenge of het schrift het daglicht zagen. De Taş Tepeler-sites zijn een indrukwekkende getuigenis van menselijke vindingrijkheid in haar vroegste vorm, en herinneren ons eraan dat het verhaal van onze beschaving veel ouder, complexer en fascinerender is dan we ooit voor mogelijk hielden.
Travelnews Benelux 